2027-02-18 Dr Bastiaan Rijpkema: Twijfel als kern van ons democratisch samenleven: Poppers tolerantiefilosofie

“We maken ontzettend veel fouten. [De Oostenrijks-Britse filosoof] Popper leert ons: dat is goed nieuws. Het is de manier waarop we leren, hoe we de wereld om ons heen verbeteren en hoe wetenschap vooruitkomt. Poppers filosofie verzoent ons niet alleen met onze feilbaarheid, maar laat zien dat precies daar onze kracht ligt” (Rijpkema, 2026, p. 173). Kort samengevat is Poppers antwoord: omarm fouten, intellectuele bescheidenheid, kritiek en twijfel!

Als het om Popper gaat, wordt in het publieke debat vooral zijn tolerantieparadox aangehaald: ongelimiteerde tolerantie ondermijnt tolerantie. Jammer, zo stelt Rijpkema, want zijn “bredere tolerantiedenken” heeft ons nog zoveel meer te bieden.

In zijn bijdrage aan ons gesprek over democratisch samenleven verkent Rijpkema wat Popper ziet als de cruciale bron van tolerantie: twijfel, zoals uitgewerkt in de moderne klassieker The Open Society and its Enemies (1945) en zijn latere politieke essays. Daarbij is er ook aandacht voor de vraag waar tolerantie stopt – en daarmee natuurlijk ook: de tolerantieparadox.

Bastiaan Rijpkema is rechtsfilosoof, hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap en was bijzonder hoogleraar Verdraagzaamheid (2021-2026) aan de Universiteit Leiden.

In 2015 publiceerde hij het nog steeds actuele boek Weerbare democratie: de grenzen van de democratische tolerantie (Nieuw Amsterdam), over de vraag hoe democratieën op hun uitdagers kunnen en mogen reageren. Hij heeft met Bart Schreuders het boek Tolerantiedenkers: inspiratie voor democratisch samenleven (Prometheus, 2026) samengesteld. Nederlandse en Vlaamse denkers introduceren in dit boek een canon van 20 filosofen over het thema tolerantie en de vraag naar het samenleven met verschillen. Rijpkema schreef het hoofdstuk over de tolerantiefilosofie van Karl Popper (1902-1994).

.